Beej se bajar tak
 खोजें
 / 
 / 
પાક પરિભ્રમણ અપનાવીને ખેતરની ફળદ્રુપતા જાળવો

પાક પરિભ્રમણ અપનાવીને ખેતરની ફળદ્રુપતા જાળવો

लेखक - Dr. Pramod Murari | 29/8/2020

નિર્દિષ્ટ વિસ્તાર અને સમયે વિવિધ પાકો ઉગાડવાની પ્રક્રિયાને પાક પરિભ્રમણ કહેવામાં આવે છે. ક્રોપ રોટેશનને ક્રોપ રોટેશન, ક્રોપ રોટેશન અને ક્રોપ રોટેશન પણ કહેવામાં આવે છે . તેના ઘણા ફાયદા છે. પાક પરિભ્રમણના કેટલાક નિયમો પણ છે. આ નિયમો અપનાવીને ખેતરની જમીનની ફળદ્રુપતા વધારી શકાય છે. આ પોસ્ટ દ્વારા, આપણે પાક રોટેશનના ફાયદા અને તેના નિયમો વિશે જાણીશું.

પાક પરિભ્રમણના ફાયદા

  • પાક પરિભ્રમણ અપનાવીને જમીનના રાસાયણિક, ભૌતિક અને જૈવિક ગુણધર્મોને સુધારી શકાય છે.

  • ખેતીની આ પદ્ધતિથી જમીનમાં સેન્દ્રિય પદાર્થનું પ્રમાણ વધે છે.

  • જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવામાં પાકનું પરિભ્રમણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

  • સઘન પાક પરિભ્રમણ અપનાવવાથી જમીનમાં બાયોમાસનું પ્રમાણ વધે છે.

  • પાકના યોગ્ય પરિભ્રમણથી, જમીનમાં ઉગતા ઘણા રોગો અને જીવાત નિયંત્રણમાં આવે છે.

  • આ ઉપરાંત નીંદણની સમસ્યા પણ ઓછી થાય છે.

  • જમીનની પાણી ધારણ કરવાની ક્ષમતા વધે છે.

  • ખેતરની જમીનમાં ઝેર એકઠા થતા નથી.

  • જમીનની રચના સુધરે છે.

પાક પરિભ્રમણના નિયમો

ખેડૂત મિત્રો, પાક વર્તુળમાં વિવિધ પ્રકારના પાકની પસંદગી કરતી વખતે નીચેના મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે :

કઠોળ પછી ખાદ્ય પાકોની ખેતી

  • કઠોળના પાક અને કઠોળમાં વિવિધ પોષક તત્વોની જરૂરિયાત હોય છે. કઠોળના પાકમાં નાઇટ્રોજનની ઓછી માત્રા અને ફોસ્ફરસની વધુ માત્રાની જરૂર પડે છે. તેનાથી વિપરીત, ખાદ્ય પાકોમાં નાઇટ્રોજનની જરૂરિયાત ફોસ્ફરસ કરતાં વધુ છે. આથી કઠોળ પાકો પછી ખાદ્ય પાકની ખેતી કરવી. ઉદાહરણ તરીકે, તુવેર, મગ, ચણા, અડદ, જુવાર અને વટાણા પછી ડાંગરનો પાક લેવો જોઈએ.

વધુ ખાતરની જરૂર હોય તેવા પાકની ખેતી અને ત્યારબાદ ઓછા ખાતરની જરૂરિયાતવાળા પાકોની ખેતી

  • વધુ ખાતરની જરૂર હોય તેવા પાકોને ઓછા ખાતરની જરૂર હોય તેવા પાકોને અનુસરવા જોઈએ. આ કારણે પ્રથમ પાકનું બાકીનું ખાતર બીજા પાક માટે વપરાય છે. ખેતી દ્વારા પુષ્કળ પોષક તત્વો પૂરા પાડવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, બટાકાના પાક પછી ડુંગળી અથવા બટાકાના પાક પછી મગની ખેતી કરો.

વધુ સિંચાઈની જરૂર હોય તેવા પાકોની ખેતી અને ત્યારબાદ ઓછી સિંચાઈની જરૂર હોય તેવા પાકોની ખેતી

  • જે પાકને વધુ પાણીની જરૂર હોય તેવા પાકોને ઓછા પાણીની જરૂર હોય તેવા પાકને અનુસરવા જોઈએ. ખેતરમાં સતત સિંચાઈની જરૂર હોય તેવા પાકની ખેતી કરવાથી જમીનનું પાણીનું સ્તર વધે છે. આ છોડના મૂળના વિકાસને અવરોધે છે. તેથી, વિપરીત સિંચાઈની જરૂર હોય તેવા પાકની ખેતી કરો. દા.ત : ડાંગરના પાક પછી ચણાના પાકની ખેતી કરો.

દૂરના પંક્તિના પાક પછી ગીચ વાવણી અથવા રોપાયેલા પાકની ખેતી

  • ગીચ વાવેતર કરેલ પાક જમીનનું ધોવાણ ઘટાડે છે અને અંતરે વાવેતર કરેલ પાક વધુ જમીનનું ધોવાણ કરે છે. જમીનની સંરચના સુધારવા માટે દૂરથી વાવેલા પાક પછી ગીચ વાવેલા પાકની ખેતી કરો .

કેટલાક અન્ય નિયમો

  • વધુ નિંદામણની જરૂર હોય તેવા પાકો અને ત્યારબાદ ઓછા નિંદામણની જરૂર હોય તેવા પાકની ખેતી કરો.

  • ઊંડા મૂળ પાકો પછી છીછરા મૂળના પાકની ખેતી કરો. જેના કારણે જમીનની ફળદ્રુપતા સ્થિર રહે છે.

  • એક જ ખેતરમાં એક જ રોગોથી અસરગ્રસ્ત પાકનું સતત વાવેતર કરશો નહીં.

  • ખરીફમાં 2-3 વર્ષના પાક પરિભ્રમણ પછી લીલા ખાતરના પાકની ખેતી કરો.

  • પાકના પરિભ્રમણમાં તેલીબિયાં પાકોનો સમાવેશ કરો.

  • 2-3 વર્ષમાં પાકના રોટેશનમાં એકવાર ખેતર ખાલી રાખો.

હવે તમે જાણો છો કે ક્રોપ રોટેશન અપનાવવાથી શું ફાયદા થાય છે. તમારે પાક પરિભ્રમણ પણ અપનાવવું જોઈએ અને તમારા ખેતરની ફળદ્રુપતા વધારવી જોઈએ. જો તમને આ માહિતી જરૂરી લાગી હોય, તો આ પોસ્ટને લાઈક કરો અને અન્ય ખેડૂત મિત્રો સાથે શેર કરો, અમને તેના સંબંધિત તમારા પ્રશ્નો કોમેન્ટ દ્વારા પૂછો.

0 लाइक और 0 कमेंट

कृषि विशेषज्ञ से मुफ़्त सलाह के लिए हमें कॉल करें

farmer-advisory

COPYRIGHT © DeHaat 2022

Privacy Policy

Terms & Condition

Contact Us

Know Your Soil

Soil Testing & Health Card

Health & Growth

Yield Forecast

Farm Intelligence

AI, ML & Analytics

Solution For Farmers

Agri solutions

Agri Input

Seed, Nutrition, Protection

Advisory

Helpline and Support

Agri Financing

Credit & Insurance

Solution For Micro-Entrepreneur

Agri solutions

Agri Output

Harvest & Market Access

Solution For Institutional-Buyers

Agri solutions

Be Social With Us:
LinkedIn
Twitter
Facebook